Ik ga al een tijdje mee op het gebied van de Japanse cultuur. In 2001 leerde ik mijn (Japanse) vrouw kennen, in 2005 studeerde ik een half jaar in Japan en vanaf begin 2007 woonde ik er vijf jaar. In die tijd heb ik de taal redelijk onder de knie gekregen en ben ik langzaam de meer verfijnde aspecten van de Japanse cultuur gaan begrijpen. Maar als je nou als nieuweling naar Japan gaat, wat houdt die cultuur dan essentieel in?

De Japanse manier
BOEK TIP: In “De Japanse manier” wordt op speelse wijze uitgelegd wat de Japanse cultuur zo bijzonder maakt.

3 aspecten van de Japanse cultuur

Vraag een Japan reiziger wat hem of haar het meeste opviel tijdens hun eerste bezoek en de kans is groot dat je in ieder geval de volgende 3 antwoorden hoort:

  1. Japanners zijn enorm vriendelijk
  2. De treinen rijden op tijd
  3. Het is er druk maar niet chaotisch

Deze 3 punten wil ik gebruiken om de belangrijkste aspecten van de Japanse cultuur uit te leggen.

Love Gun! _1020076-2.jpg

Deze Japanse meneer is erg vriendelijk. Afbeelding via Reed George onder CC BY-SA licentie.

Japanners zijn enorm vriendelijk

Wat hier achter zit is religie. Niet het soort religie dat tijdens het avondeten aan de deur verkocht wordt. Zelfs niet het soort religie waarvoor je iedere zondag naar de kerk moet. Intergraal ingebakken in de Japanse cultuur is de Shinto religie.

De normen en waarden in veel westerse landen zijn onderbouwd door Christelijke principes. Of je nou religieus bent of niet, het vormt onze cultuur.

Zo wordt de Japanse cultuur gevormd door Shinto, de oorspronkelijke religie van Japan. Vrij vertaald betekent het “Weg der Goden”. Het leuke aan het Shintoïsme is dat het, in mijn ogen, een veel praktischere religie is dan het Christendom of de Islam. Er kleven geen doemscenario’s aan voor het hiernamaals die leiden tot angst.

Nee, het Shintoïsme gelooft dat er in alles een god zit. In iedere boom, in iedere steen. Dat levert duizenden goden op. Die goden zijn niet omnipotent of alleswetend. Ze beschermen alleen hun eigen object.

Als er in alles om je heen een god verstopt zit, doe je er goed aan alles om je heen met respect te behandelen. Die essentie van de religie is de ruggengraat van de Japanse cultuur.

Verder is het Shintoïsme een erg vrijblijvende religie. Je hoeft er niet wekelijks of dagelijks voor naar een gebedshuis. Er wordt geen bijdrage van je verwacht. Maar omdat de belangrijkste gebruiken ingeweven zitten in de Japanse cultuur beleid iedere Japanner indirect deze godsdienst.

En zo komen we bij de vriendelijkheid van de Japanners. Japanners zijn zo enorm vriendelijk omdat respect voor de omgeving essentieel ingebakken zit.

JR WEST N700-5000 Series set K3_1

Japanse treinen rijden op de seconde nauwkeurig. De jaarlijkse gemiddelde vertraging voor Shinkansen treinen is slechts 54 seconden. Afbeelding via Hans Johnson onder CC BY-ND licentie.

De treinen rijden op tijd

Japanners zijn dol op discipline. Het Shintoïsme ingeweven in de Japanse cultuur zorgt voor respect. Als de omgeving zo belangrijk is, dan wegen de belangen van het individu relatief minder zwaar.

Ook dat zie je terug in het dagelijks leven. Het individu is ondergeschikt aan de groep. In het belang van de groep cijferen veel Japanners zichzelf weg. Dat kan voor een buitenlander wel eens irritant zijn, maar het zorgt wel voor een zekere discipline in de samenleving. Eigenlijk is de discipline een logisch gevolg van het respect waarmee het individu de samenleving behandeld.

En die discipline, die zorgt ervoor dat Japanse treinen op tijd rijden.

Het is de discipline om exact volgens de dienstregeling te rijden. Maar ook de discipline in het productieproces van de treinen waardoor er hoogwaardig materieel geleverd wordt dat nauwelijks stuk gaat. Ook in het onderhoudsproces van materieel en spoor zit die discipline. Al die dingen die bij de NS dus regelmatig fout gaan, gaan in Japan vrijwel altijd goed.

Kaminarimon

Op veel plaatsen in Japan is het druk, maar het voelt nooit chaotisch. Afbeelding via Kojach onder CC BY licentie.

Het is er druk maar niet chaotisch

Ik zei het al, Japanners stellen de belangen van de groep boven de belangen van het individu. Dat moet ook wel als je naar de bevolkingsdichtheid kijkt in de steden. Zoveel mensen die samen een klein stukje land moeten delen. Als iedereen alleen aan zijn of haar eigen hachje zou denken, zou dat regelmatig tot knokpartijen leiden.

Het respect voor de samenleving en de discipline waar ik het hierboven over had zorgen ervoor dat de harmonie behouden blijft.

In drukke winkelstraten loopt iedereen die de ene kant op gaat aan de linker kant. De stroom de andere kant op neemt de andere helft. Sta je op de trein te wachten, dan sta je netjes in de rij. De eerste in de rij mag het eerst de trein in en heeft dus ook als eerste (misschien) een zitplaats. Er wordt niet gedrongen, er wordt niet geduwd. Zelfs op de drukste stations gaat het er vreedzaam aan toe.

Hoewel het dus druk is, is het negens chaotisch. Wat ook helpt is dat Japan ingesteld is op drukte. De capaciteit om mensenstromen te beheren is er. In de drukke perioden rijdt er iedere paar minuten een trein. Je staat dus wel in de rij maar je hoeft nooit lang te wachten. Omdat de drukte gewoon doorstroomt is er prima mee te leven.

Het is pas op momenten dat de mensenstromen stil vallen dat het minder comfortabel wordt. Een van die momenten in het jaar is Golden Week, begin mei. Dan is het op een aantal plaatsen zó druk dat het systeem dicht slibt. Maar dat is een uitzondering op de regel.

De essentie van de Japanse cultuur

De essentie van de Japanse cultuur is wat mij betreft harmonie. Vanuit de religieuze normen en waarden van het Shintoïsme haalt de cultuur diepgeworteld gevoel van respect voor alles en iedereen in de omgeving. Om de harmonie met de omgeving te bewaren heb je een zekere vorm van discipline nodig. Dat het echt werkt zo, zie je overal waar het druk is maar waar mensen niet door elkaar lopen. Iedereen houdt zich netjes aan de sociale regels. Behalve onwetende buitenlanders…


Wouter

Woonde 5 jaar in Japan. Werkte er als leraar Engels. Getrouwd met een Japanse.

3 reacties

Kirsten Rongen · 14 februari 2019 op 13:50

Hallo Wouter!

Dank je wel voor deze introductie in de Japanse cultuur. Ik lees je tekst als voorbereiding voor mijn reis naar Japan over enkele weken. Ik ben zelf geen native speaker Nederlands maar Duitse, waardoor ik soms in je zinnen zonder komma tussen hoofd- en bijzin en met niet aan elkaar geschreven werkwoorden (door-stroomt) blijf hangen. Maar waarschijnlijk is zo’n kommentaar heel on-Japans, omdat een verbetering als niet-harmonieus ervaren zou kunnen worden. Dat spijt me dan, want het is wel harmonieus bedoeld…

Wat zijn volgens jou de nadelen van het vooraanstellen van de groep boven het individu, zijn die er ook? Kun je bijvoorbeeld een soort arrogantie tov. buitenlanders, slagers, leerlooiers, niet vegetariers enz. waarnemen, of een soort extra-respect tov helden als kamikaze-strijders of Fukushima-opruimers? Toen je 5 jaar in Japan werkte, had je te leiden onder een gering aantal vakantiedagen of zag je een minder gevorderde emancipatie als gevolg van niet gewenste assertiviteit? Zijn mensen in Japan over het algemeen gelukkiger dan Europeanen, of vraagt men zich dit helemaal niet af? In een onlangs verschenen film Shoplifters kreeg ik het idee, dat er toch ook wel twijfels waren, maar dat kritiek heel zachtjes en indirekt wordt geuit.

Groetjes, Kirsten

    Wouter · 14 februari 2019 op 20:24

    Hoi Kirsten,

    Bedankt voor de feedback. Ik zal de tekst nog eens goed doorlezen en mijn punctuatie verbeteren. Commentaar is altijd welkom hoor :).

    Het heeft zeker nadelen om de groep boven het individu te stellen. Zo wordt het kinderen minder geleerd om hun eigen ideeën en meningen te vormen of te uiten. Eeuwen geleden was er inderdaad arrogantie en zelfs discriminatie tegen slachters en leerlooiers. Deze groep had zelfs een naam: Burakumin. Dat was zelfs zo erg dat deze groep alleen maar in de uiterwaarden van rivieren mochten wonen, gebieden die vaak overstroomden.

    Of ik te lijden had onder een gering aantal vakantiedagen? Tja… in mijn arbeidscontract stond dat ik per jaar 123 dagen vrij had. Dat waren 52 x 2 weekenddagen, 14 dagen rond oud en nieuw waarin het bedrijf dicht was en 5 vrij opneembare vakantiedagen. Ik had gelukkig de luxe dat ik zo nu en dan kon schuiven met mijn werkdagen en hier en daar wat lange weekenden kon creëren om zo nu en dan het land te gaan verkennen. Het aantal vakantiedagen is minder dan wat we in Nederland kennen. Voor Japanners is het lastig om de vakantiedagen die ze hebben op te nemen vanwege de groepsdruk die ze voelen. Omdat ik in een bedrijf werkte met veel buitenlanders was dit een stuk makkelijker. Ik heb het niet ervaren als lijden.

    Ja, op het gebied van emancipatie loopt Japan achter. Waarschijnlijk heeft dat gedeeltelijk te maken met de groepsgeest. En of dat Japanners gelukkiger maakt dan Europeanen? Ik denk dat veel Japanners ongelukkig zouden worden als ze zich ineens in eerste instantie op hun eigen individu zouden moeten focussen. Er schijnt onderzoek gedaan te zijn naar waar kinderen het gelukkigst zijn. Daarin zouden kinderen in Nederland het gelukkigst zijn omdat er hier zo weinig druk is vanuit de samenleving.

    Kritiek is er wel degelijk. Door de groep boven het individu te stellen functioneert de Japanse samenleving als geheel ongelofelijk soepel. Naar buiten toe is iedereen vriendelijk. Maar door aanraking met westerse culturen komt daar wel degelijk langzaam verandering in. Het meest exemplarische voorbeeld hiervan vind ik IKEA in Japan. Mensen die met de trein naar IKEA gaan staan op het station netjes in de rij voor de trein maar eenmaal bij IKEA binnen staan ze te dringen voor de gehaktballetjes.

    Veel plezier met de voorbereiding op je reis en bedankt voor je interessante vragen. Ik hoop dat ik ze een beetje heb kunnen beantwoorden voor je.

    Gr. Wouter

Elly · 20 april 2019 op 19:14

Hallo Wouter,

Ik heb je artikel/verhaal met veel belanstelling gelezen.
Het geeft een goede indruk over de cultuur en waarom men zo leeft, eigenlijk wel indrukwekkend.

Als men over Japan spreekt zijn er veel vragen die bij mij opkomen,
Het is een , zoals ik tot nu toe begrijpen, een cultuur met veel tradities , als ik het zo mag omschrijven.
Mijn vraag is dan ook of je hierover zou willen schrijven.
Zoals de geisha’s het ritueel thee drinken , de tempels, hun schilderkunst want deze is echt heel anders.
Hoe zij om gaan met de affectie voor natuurlijk
Ik denk dat andere landen veel van de Japanse cultuur kunnen leven .

Ik hoop dat dit niet een te grote opsomming van vragen

Iniedergeval wel bedankt voor dit mooie en zeer duidelijk uitgelegde verhaal
vriendelijk groeten,
Elly

Geef een reactie